Voor de laatste speeldag in de Eredivisie, op 6 mei 2012, stond voetbalminnend Nederland voor een vreemde en spannende situatie. De mogelijkheid kon bestaan dat de Friese voetbalclub SC Heerenveen zichzelf een dienst zou bewijzen als één van de spelers aan het einde van de wedstrijd in eigen doel zou schieten. Hoewel dit zou indruisen tegen alles waar de sport voor staat, kan de in deze nieuwsbrief besproken situatie niet opgelost worden met behulp van de huidige reglementen van de KNVB.

De situatie was als volgt. In Nederland kunnen 5 tickets verdeeld worden voor deelname aan de Champions League (CL) en de Europa League (EL). Deze tickets worden verdeeld volgens de bepalingen in het ‘Reglement Deelname Europese Clubcompetities en Play-Off voor Europees Ticket Betaald Voetbal’. De nummer 1 van de Eredivisie verkrijgt een ticket voor deelname aan de CL, de nummer 2 krijgt een ticket voor deelname aan de kwalificatieronde van de CL, de nummer 3 krijgt een ticket voor deelname aan de EL en de nummers 4 en 5 zullen instromen in de kwalificatieronde van de EL. De nummers 6 tot en met 9 zullen na de reguliere competitie een serie play-off wedstrijden spelen om te bepalen wie een ticket ontvangt om in de tweede kwalificatieronde van de EL in te stromen.

Eén van de tickets voor deelname aan de EL wordt echter eerst beschikbaar gehouden voor de winnaar van het KNVB Bekertoernooi. Op 8 april 2012 won PSV de KNVB bekerfinale door Heracles met 3-0 te verslaan. Voor aanvang van de laatste speeldag stond PSV in de competitie derde, met één punt achterstand op concurrent Feyenoord. Met nog één competitiewedstrijd te gaan moest Feyenoord aantreden tegen nummer vier SC Heerenveen. Volgens de reglementen geldt dat als bekerwinnaar PSV eerste of tweede zou worden, dat dan het ticket van het bekertoernooi toe zou komen aan de verliezend finalist Heracles.

Voor SC Heerenveen betekende het dat als er gewonnen zou worden van Feyenoord, de tweede of de derde plek in de Eredivisie behaald zou worden waardoor sprake was van plaatsing voor de voorronde-CL of de EL. Echter, als er gelijkgespeeld werd en PSV hierdoor de tweede plek zou behalen, liep SC Heerenveen het risico om op de vijfde plek te eindigen en zodoende deel te moeten nemen aan de play-offs met het uiteindelijke risico dat de EL niet behaald zou worden. Zou SC Heerenveen van Feyenoord verliezen, dan eindigt PSV buiten de top twee en gaat de nummer vijf (dan SC Heerenveen) alsnog naar de EL, in plaats van de verliezend bekerfinalist. Kortom, SC Heerenveen moest winnen of verliezen, maar niet gelijkspelen.

In de media werd volop gespeculeerd over een opzettelijk verlies van SC Heerenveen in het geval dat het aan het einde van de wedstrijd gelijk zou staan tegen Feyenoord. De vraag is echter of dit zomaar kan. Wat gebeurt er als SC Heerenveen in de laatste minuut de bal in eigen doel schiet? Of als SC Heerenveen de spelers van Feyenoord opzichtig laat doorlopen om een doelpunt te maken?
De huidige KNVB reglementen voorzien niet in een dergelijke situatie, die haast ondenkbaar is. Hooguit zou een scheidsrechter een speler of meerdere spelers kunnen waarschuwen of zelfs een gele kaart kunnen geven voor het opzettelijke spelbederf, of omdat een speler ‘zich gedraagt op een wijze die geen respect voor het spel toont’.

Het onderhavige probleem zou opgelost kunnen worden door de afschaffing van de play-offs na de reguliere competitie. Nederland is overigens één van de weinige voetballanden waar gebruik gemaakt wordt van play-offs om een ticket te behalen voor deelname aan een Europees toernooi. Indien de play-offs afgeschaft zouden worden, zouden de tickets simpelweg verdeeld worden aan de hand van de plek waarop een club eindigt in de Eredivisie. SC Heerenveen zou dan, als zij op de vijfde plek zou eindigen, hoe dan ook aanspraak maken op een voorronde-EL ticket in plaats van deel te moeten nemen aan play-offs. Zodoende zou geen sprake kunnen zijn van een situatie waarin een club misschien opzettelijk moet verliezen om zeker(der) te zijn van deelname aan een Europees toernooi.

Afschaffing van de play-offs is echter geen oplossing met betrekking tot het opzettelijk manipule-ren van een voetbalwedstrijd door een geheel team. Een dergelijke situatie zou zich wellicht in de toekomst weer voor kunnen doen. De KNVB zou het zichzelf hierin makkelijker kunnen maken door de reglementen op een zodanige wijze aan te passen dat een speler, team of een club gestraft kan worden indien er handelingen verricht worden die in strijd zijn met de ethiek van het spel. Een dergelijke open norm geeft de KNVB de mogelijkheid om per situatie te bekijken in hoeverre er in strijd wordt gehandeld met hetgeen in de voetbalsport als rechtvaardig wordt beschouwd en dus in hoeverre sprake is van strijd met de ethiek van het spel. Het kan immers niet de bedoeling zijn dat een club beloond wordt voor de manipulatie van een wedstrijd. Clubs moeten juist aangespoord worden om te winnen, want hoe men het ook wendt of keert in het (betaalde) voetbal: it’s all about winning.

Uiteindelijk verloor Heerenveen de wedstrijd tegen Feyenoord met 2-3. Van manipulatie leek geen sprake te zijn…